Türkiye’de işten çıkarma işlemleri SGK’ya bildirilirken belirli kodlar kullanılır. Bu kodlardan en çok tartışılanlardan biri Kod 29’dur. Kod 29, iş sözleşmesinin “ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık” gerekçesiyle feshedildiğini ifade eder ve işçi açısından ciddi sonuçlar doğurur.
Bu yazıda Kod 29’un ne anlama geldiği, hangi şartlarda uygulanabileceği, işçinin hangi haklara sahip olduğu ve İstanbul’da en sık başvurulan itiraz yöntemleri detaylı şekilde ele alınmıştır.
1. Kod 29 Nedir?
Kod 29, iş sözleşmesinin İş Kanunu 25/2 kapsamında işveren tarafından derhal ve tazminatsız feshedildiğini gösteren koddur. Bu madde işverenin haklı nedenle fesih yapabilmesi için belirli ağır ihlallerin varlığını gerektirir.
Kod 29 kapsamına giren başlıca sebepler:
- Hırsızlık, güven kötüye kullanma
- Cinsel taciz
- İşverene veya iş arkadaşına hakaret
- Uyuşturucu madde kullanımı
- Devamsızlık
- İş yerinin güvenliğini tehlikeye sokma
- Ahlaka aykırı davranışlar
Bu durumda işçi kıdem ve ihbar tazminatı alamaz.
2. Kod 29’un İşçi Üzerindeki Etkileri
Kod 29 ile işten çıkarılan bir işçi için sonuçlar oldukça ağırdır:
- Kıdem tazminatı ödenmez.
- İhbar tazminatı ödenmez.
- İşsizlik maaşı alınamaz.
- Yeni iş başvurularında olumsuz algı oluşturabilir.
- SGK kayıtlarında bu fesih kodu görünür.
Bu sebeple Kod 29 uygulaması hem sosyal hem hukuki açıdan işçiyi zor duruma sokar.
3. Kod 29 Her Durumda Uygulanabilir mi?
Hayır. İşverenin Kod 29 uygulayabilmesi için belirli şartlara uyması gerekir:
- İşçinin iddia edilen davranışı somut ve güçlü delillerle ispatlanmalıdır.
- Kamera kaydı, tanıklar, tutanak gibi deliller olmalıdır.
- İşçiden yazılı savunma istenmelidir.
- Olaydan itibaren 6 iş günü içinde fesih yapılmalıdır.
Bu şartlara uymayan Kod 29 fesihleri geçersiz sayılır.
4. İşçinin Kod 29’a İtiraz Hakkı
1. Arabuluculuk Başvurusu
Dava açmadan önce zorunlu bir aşamadır. İşçi burada:
- Fesih kodunun düzeltilmesini,
- Tazminatlarının ödenmesini,
- Ücret ve fazla mesai gibi alacaklarını
talep edebilir.
2. İşe İade Davası
İş yerinde 30’dan fazla çalışan varsa ve işçinin 6 ay kıdemi bulunuyorsa açılabilir.
- Fesih geçersiz bulunursa işe iade edilir.
- 4 aya kadar boşta geçen süre ücreti alınır.
3. Tazminat Davaları
- Kıdem tazminatı
- İhbar tazminatı
- Manevi tazminat
- Fazla mesai ve diğer işçilik alacakları
4. SGK Kodunun Düzeltilmesi
Mahkeme kararıyla fesih kodu değiştirilebilir.
5. Kod 29'un Sıklıkla Yanlış Kullanılması
İstanbul’da yapılan başvurularda işverenlerin zaman zaman Kod 29’u kötüye kullandığı görülmektedir:
- Disiplin baskısı amacıyla,
- Tazminat ödememek için,
- Haksız yere fesih işlemlerini meşrulaştırmak için.
Bu tür durumlarda işçi haklarını hukuk yoluyla arayabilir.
6. Kod 29 ile Feshedilen İşçinin Hakları
Eğer fesih hukuka aykırıysa işçi şunları talep edebilir:
- Kıdem tazminatı
- İhbar tazminatı
- Yıllık izin ücreti
- Fazla mesai alacakları
- Hafta tatili – UBGT alacakları
- Ücret alacakları
- Manevi tazminat
Hukuka aykırı Kod 29 fesihlerinde çoğu karar işçi lehine sonuçlanmaktadır.
7. Kod 29 Yerine Yeni SGK Kodları
SGK, uygulamada yaşanan karışıklık nedeniyle Kod 29'u alt başlıklara ayırmıştır. Ahlaka aykırılık durumları artık 42–50 arası kodlarla belirtilmektedir.
Ancak işçiler ve işverenler hâlâ bu durumu genel olarak “Kod 29 feshi” şeklinde ifade etmektedir.
Sonuç
Kod 29 ile işten çıkarma, işçinin hem maddi hem manevi geleceğini etkileyen ciddi sonuçlar doğurur. Bu nedenle fesih şartlarının titizlikle incelenmesi ve haksız uygulamalara karşı hukuki süreçlerin doğru işletilmesi gerekir.
Haksız yere Kod 29 ile işten çıkarıldıysanız, Bozdağ Hukuk Bürosu bu konuda başvurabilirler.