Miras paylaşımında adaletin sağlanabilmesi için Türk Medeni Kanunu bazı düzenlemeler getirmiştir. Bunlardan en önemlileri denkleştirme (iade) yükümlülüğü ve tenkis davasıdır. Bu iki hukuki mekanizma, mirasçılar arasında eşitliği korumayı ve saklı paylı mirasçıların haklarını güvence altına almayı amaçlar.
1. Mirasta Denkleştirme (İade) Yükümlülüğü Nedir?
Denkleştirme; miras bırakanın sağlığında çocuklarına veya altsoyuna yaptığı bazı karşılıksız kazandırmaların miras paylaşımı sırasında hesaba katılmasıdır. Amaç, mirasçılar arasında eşitliği sağlamaktır.
Denkleştirmeye Konu Olan Kazandırmalar:
- Yüksek değerli bağışlar
- Ev, arsa, araç gibi büyük hibeler
- İş kurmak için verilen yüksek sermaye
- Evlilik sırasında verilen değerli çeyiz malları
Kimler denkleştirme yapmakla yükümlüdür? Yalnızca altsoy. Eş ve diğer mirasçılar bu yükümlülüğe tabi değildir.
2. Denkleştirme Nasıl İşler?
Miras açıldığında denkleştirmeye tabi kazandırmalar değer olarak belirlenir. Bu değer ilgili mirasçının miras payına eklenmiş gibi kabul edilir ve sonrasında miras eşit şekilde paylaştırılır.
3. Tenkis Davası Nedir?
Tenkis davası; miras bırakanın yaptığı tasarruflarla saklı payı ihlal edilen mirasçıların açtığı dava türüdür.
Saklı Paylı Mirasçılar:
- Altsoy (çocuklar, torunlar)
- Sağ kalan eş
- Ana ve baba (altsoy yoksa)
Saklı payı ihlal eden vasiyetname veya bağış gibi işlemler yapılmışsa, mirasçı tenkis davası ile hakkını geri alabilir.
4. Tenkis Davası Hangi Durumlarda Açılır?
- Saklı payı ihlal eden vasiyetname
- Aşırı değerli bağışlar
- Ölünceye kadar bakma sözleşmesinin kötüye kullanılması
- Mirasçılardan mal kaçırmaya yönelik işlemler
5. Denkleştirme ve Tenkis Arasındaki Fark
| Konu | Denkleştirme | Tenkis |
|---|---|---|
| Kapsam | Altsoya yapılan karşılıksız kazandırmalar | Saklı payı ihlal eden tüm tasarruflar |
| Amaç | Eşit miras paylaşımı | Saklı payı korumak |
| Başvuran | Altsoy | Tüm saklı paylı mirasçılar |
| Hukuki Yol | Miras paylaşımında uygulanır | Dava açılması gerekir |
6. Tenkis Davası Açma Süresi
- Öğrenme tarihinden itibaren 1 yıl
- Mirasın açılmasından itibaren 10 yıl (mutlak süre)
7. Deliller ve İspat Araçları
- Tapu kayıtları
- Bağış sözleşmeleri
- Vasiyetname
- Tanık beyanları
- Banka dekontları
- Noter kayıtları
Sonuç
Mirasta denkleştirme ile mirasçılar arasında eşitlik sağlanırken, tenkis davası saklı payın korunmasını güvence altına alır. Miras ihtilaflarında doğru hukuki adımların atılması büyük önem taşır.
Bu konuda profesyonel destek almak isteyenler, Bozdağ Hukuk Bürosu’na başvurabilirler.